W Pomorskiem archeolodzy odkryli "dom zmarłych"

Rekonstrukcja "domu zmarłych". Autor: Jerzy Sikora.

Według archeologów, do najbardziej interesujących odkryć należy szkieletowy pochówek, w którym zmarły spoczywał w wyprostowanej pozycji na plecach. Zmarłego wyposażono na wieczną drogę w kamienną osełkę zamocowaną na kunsztownie wykonanej zawieszce z brązu, dwa bursztynowe paciorki, żelazny nóż i związaną z nim pochewkę skórzaną z brązowym okuciem, na której zachował się roślinny ornament. Przy głowie zmarłego archeolodzy znaleźli fragmenty żarna kamiennego.

 Ortofotografia wyjątkowego grobu z monumentalną nadbudową w Ostrowite. Autor: Jerzy Sikora.


Forma grobu była wyjątkowa. Archeolodzy przypuszczają, że spoczął tu członek lokalnej elity.

"Jamie grobowej towarzyszyły cztery dołki posłupowe. Prawdopodobnie są one reliktami drewnianego obiektu - konstrukcji, wspartej na czterech słupach i podtrzymującej zadaszenie i ściany niewielkiego budynku. Analogiczne konstrukcje, określane w literaturze jako +domy zmarłych+ znajdowano na nielicznych stanowiskach z terenu Pomorza - wyjaśnia współkierujący ubiegłorocznymi badaniami w Ostrowite dr Jerzy Sikora z Instytutu Archeologii UŁ.

Jak przypuszczają archeolodzy tego typu konstrukcje pełniły podobną rolę do dzisiejszych mauzoleów grobowych. Prawdopodobnie w tych obiektach odbywały się obrzędy związane z pamięcią po przodkach - stypy lub obrzędy w rodzaju dziadów.

W innym grobie z tego okresu znaleziono świadectwo pogańskich tradycji. "Połowę monety włożono zapewne w usta zmarłego. Zwyczaj tzw. obola zmarłych, choć ma antyczną, pogańską genezę, rozpowszechniał się na terenie Polski pod wpływem chrześcijańskim" - dodaje Sikora.

Wczesnośredniowieczne cmentarzysko należy do grupy tzw. rzędowych (pararzędowych), pozakościelnych cmentarzysk płaskich. Wśród pochówków dominują inhumacje (grzebanie zmarłych), co naukowcy uważają za cechę pojawiającą się pod wpływem idei chrześcijańskich.

Osada rozkwitała w sąsiedztwie cmentarzyska w okresie wpływów rzymskich (I-V w.), być może w okresie wędrówek ludów (do VI w.) i z całą pewnością we wczesnym średniowieczu (XII - XIII w). W tym ostatnim okresie - przypuszczają archeolodzy - na większą skalę produkowano tu naczynia ceramiczne. Odkryto bowiem miejsca, w których wydobywano glinę. Być może są świadectwem lokalnej produkcji ceramiki. Hipotezę tę ostatecznie może jednak potwierdzić dopiero znalezisko pieców do wypału naczyń.

Pierwsze profesjonalne badania archeologiczne w okolicach jeziora Ostrowite odbyły się 1967 roku i wykonali je J. Janikowski i Gerard Wilke z Skupili się na fragmencie sUniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.tanowiska zlokalizowanym na wyspie na jeziorze Leśne. Wcześniej, w I poł. XIX wieku zwiad terenowy przeprowadził tu Hugo Conwentz.

Kolejne badania rozpoczęła w 1994 roku ekipa z Katedry Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego roku na wschodnim brzegu jeziora. Odsłonięto groby szkieletowe z wczesnego średniowiecza. W 1995 roku ekipa z UMK podjęła badania podwodne i znalazła resztki drewnianego mostu łączącego wyspę z osadą położoną na wschodnim brzegu jeziora.

Od 2000 roku badania na wschodnim brzegu jeziora kontynuuje ekspedycja z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Prowadzenie wykopalisk możliwe jest dzięki zapleczu, które stanowi Stacja Archeologiczna UŁ w Białych Błotach.

 Rekonstrukcja rysunkowa wyposażenia "elitarnego" grobu.


Początkowo badania koncentrowały się na reliktach osady wielokulturowej i wyrabowanym w starożytności grobie książęcym z okresu wpływów rzymskich (200 - 250 r. n.e). Jego jama grobowa mierzyła 2,4 na 4,2 m i wypełniały ją nieregularne bruki kamienne. Na szczęście dla archeologów rabusie przeoczyli kilka elementów wyposażenia, m.in. srebrną sprzączkę do pasa, srebrne zakończenie pasa, fragmenty szklanego pucharka, fragment miseczki ceramicznej i złotą monetę cesarza Witeliusza - jak dotąd jedyną tego typu odkrytą na północ od Dunaju. Zdaniem badaczy, została wybita w 69 roku. Wewnątrz drewnianej trumny kłodowej spoczywały szczątki około czteroletniego dziecka.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

agt/bsz