Słoneczna prognoza pogody dla każdego

W polskim serwisie internetowym europejskiego konsorcjum edukacyjnego Hands-On Universe zostało właśnie opublikowane ćwiczenie, dzięki któremu można samodzielnie przekonać się, jak prowadzone są badania aktywności słonecznej.

Materiały, będące owocem współpracy naukowców z Polski i Portugalii, przeznaczone są przede wszystkim dla uczniów gimnazjów i liceów, ale może z nich skorzystać każdy internauta, który chciałby rozszerzyć swoją wiedzę o naszej macierzystej gwieździe oraz wpływie jej aktywności na funkcjonowanie organizmów i urządzeń na Ziemi.

Ćwiczenie przygotowane przez portugalskich astronomów jest oparte na autentycznych obserwacjach Słońca wykonanych techniką fotograficzną, tak zwanych spektroheliogramach. Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Coimbra od 1926 roku zgromadziło już 30 tysięcy tego typu zdjęć.

Dotychczas w internecie została zamieszczona blisko połowa spektroheliogramów znajdujących się w zbiorze obserwatorium. Zadaniem uczestnika zabawy jest analiza wybranych fotografii, do czego możne posłużyć prosty arkusz kalkulacyjny umożliwiający stworzenie wykresu (np. program Excel). Pomocna może się również okazać prosta aplikacja do edycji plików graficznych, np. program Paint.

Analiza tych ogólnodostępnych danych pozwala samodzielnie odkryć słoneczny, 11-letni cykl oraz rotację Słońca, a także przekonać się o wpływie aktywności naszej dziennej gwiazdy na klimat czy urządzenia elektroniczne.

Warto przypomnieć, że cykl słoneczny ma wpływ na temperaturę ziemskiej atmosfery, a nagłe „burze solarne” mogą powodować między innymi przerwy w dostawach energii elektrycznej, nie tylko w pojedynczych aglomeracjach, ale także w skali całego kraju (jednym z przykładów jest „burza”, która 30 października 2003 roku uszkodziła system energetyczny w Ameryce Północnej, odcinając na ponad 9 godzin dostawy prądu do wielu kanadyjskich miast).

Wszystkie materiały potrzebne do przeprowadzenia ćwiczenia są dostępne pod adresem http://www.pl.euhou.net/index.php?option=com_content&task=view&id=204&Itemid=49. Tekst i narzędzia są w całości dostępne w języku polskim – ich tłumaczenie przygotował Piotr Wychudzki z Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego w Olsztynie.

Ćwiczenie zostało udostępnione w Polsce dzięki unijnemu projektowi edukacyjnemu Comenius. Projekt koordynują dr Józefina Turło z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i dr hab Lech Mankiewicz z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. JPO